Áp lực điểm số: Nguyên nhân, dấu hiệu & cách giúp con vượt qua

Theo khảo sát năm 2024 của Bộ GD&ĐT và UNICEF, 50% học sinh Việt Nam thường xuyên chịu áp lực điểm số. Điểm số vốn là thước đo cần thiết, nhưng khi bị tuyệt đối hóa thành thứ đo giá trị con người, nó trở thành gánh nặng. Bài này giúp anh chị nhận diện dấu hiệu, hiểu đúng nguyên nhân và có bước cụ thể để đồng hành cùng con.

Áp lực điểm số là gì? Khi nào thì điểm số gây hại cho con?

Áp lực điểm số là trạng thái căng thẳng, lo lắng hoặc cảm giác bị đè nặng bởi kỳ vọng về kết quả học tập, điểm thi và thành tích học đường. Áp lực này có thể đến từ chính bản thân học sinh, từ gia đình, nhà trường hoặc môi trường cạnh tranh xung quanh.

Không phải áp lực nào cũng xấu

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ rằng áp lực điểm số không tự nhiên là điều xấu. Có một chút áp lực, một chút lo lắng trước kỳ thi, thực ra lại có lợi. Nó khiến con tập trung hơn, cẩn thận hơn và có động lực ôn bài. Tâm lý học gọi đây là áp lực tích cực hay “stress tốt” – loại giúp não bộ bước vào trạng thái sẵn sàng và nâng cao hiệu suất học tập.

Vấn đề xuất hiện khi áp lực vượt qua một ngưỡng nhất định và kéo dài mà không có điểm dừng. Lúc đó, não bộ không còn ở trạng thái “sẵn sàng chiến đấu” mà chuyển sang trạng thái kiệt sức, lo âu mạn tính, thậm chí tê liệt.

Các nhà tâm lý học mô tả hiện tượng này bằng một đường cong hình chữ U ngược: hiệu suất tăng dần khi áp lực tăng, đạt đỉnh ở mức vừa phải, rồi sụt mạnh khi áp lực tiếp tục leo thang. Nói cách khác, khi bị ép quá mức, trẻ không học tốt hơn mà ngược lại còn dễ giảm khả năng tiếp thu, ghi nhớ và thể hiện năng lực của mình.

Áp lực điểm số tích cực và áp lực điểm số tiêu cực

Áp lực tích cực	Áp lực tiêu cực
Tồn tại ngắn hạn, có điểm kết thúc rõ ràng	Kéo dài liên tục, không có lúc được thở
Con cảm thấy hồi hộp nhưng vẫn tự tin	Con cảm thấy sợ hãi, tự ti, không đủ năng lực
Có sự hỗ trợ từ gia đình, thầy cô	Con cảm thấy đơn độc trong áp lực đó
Giúp tập trung và cải thiện kết quả	Làm giảm tập trung, dẫn đến kết quả tệ hơn
Con vẫn thích đi học	Con bắt đầu sợ, trốn tránh việc học

Ranh giới giữa hai loại áp lực điểm số đôi khi rất mờ và thay đổi theo từng đứa trẻ. Điều quan trọng là cha mẹ phải nhận ra được khi nào con đã vượt qua ranh giới đó và khi nào con cần sự trợ giúp để can thiệp kịp thời.

>>>> Xem thêm:
Học nhiều mà điểm vẫn thấp – Nguyên nhân thật sự & cách khắc phục hiệu quả

Thực trạng áp lực điểm số đối với học sinh Việt Nam

Những con số đáng lo về áp lực điểm số

Khảo sát của Bộ GD&ĐT và UNICEF năm 2024 tại Hà Nội, TP.HCM và Nghệ An ghi nhận cứ 2 học sinh thì có 1 em thường xuyên cảm thấy căng thẳng vì điểm số và thành tích. Riêng với học sinh THPT, 67% từng trải qua căng thẳng cực độ trước kỳ thi quan trọng, trong đó 25% có dấu hiệu trầm cảm từ nhẹ đến trung bình.

UNICEF Việt Nam cũng ghi nhận tỷ lệ trẻ em và vị thành niên có vấn đề sức khỏe tâm thần học sinh dao động từ 8-29%, tùy địa bàn và phương pháp khảo sát. Không phải tất cả đều xuất phát từ điểm số, nhưng áp lực thi cử và thành tích học tập luôn nằm trong nhóm nguyên nhân hàng đầu.

Những con số trên không phải để bi quan, mà để cha mẹ nhìn thấy rằng đây là vấn đề thực sự, đang xảy ra với rất nhiều gia đình, không chỉ riêng gia đình mình.

Bối cảnh văn hóa “trọng bằng cấp” và mạng xã hội ảnh hưởng như thế nào?

Áp lực điểm số tại Việt Nam có nền tảng văn hóa sâu hơn nhiều so với chỉ là chương trình học nặng. Trong gia đình Á Đông, điểm số của con từ lâu đã gắn với thể diện gia đình. “Con nhà người ta” không chỉ là câu nói mà là hệ quy chiếu được dùng ở bàn ăn, trong cuộc trò chuyện với hàng xóm, thậm chí trong câu chuyện mà cha mẹ kể với chính con mình.

Mạng xã hội trong vài năm gần đây khuếch đại điều này lên nhiều lần. Cha mẹ “khoe” thành tích con trên Facebook, dù vô tình, cũng tạo ra một tiêu chuẩn không chính thức mà các phụ huynh khác cảm nhận được. Còn học sinh thì tiếp xúc hàng ngày với hình ảnh “bạn học giỏi, gia đình hạnh phúc, cuộc sống hoàn hảo” trên TikTok. Chuẩn mực được xây dựng từ những gì người ta chọn đăng lên, không phải từ thực tế.

>>>> Xem thêm:
Học Hành Sa Sút: Dấu Hiệu, 8 Nguyên Nhân Và Cách Giúp Con Lấy Lại Phong Độ

Nguyên nhân cốt lõi hình thành nên áp lực điểm số

Kỳ vọng quá cao từ cha mẹ

Đây là nguyên nhân tôi gặp nhiều nhất. Và điều phức tạp là phần lớn những kỳ vọng đó đều xuất phát từ tình yêu thương thực sự, không phải ác ý. Cha mẹ muốn con có tương lai tốt hơn. Cha mẹ không muốn con phải trải qua những khó khăn mà mình đã trải qua. Cha mẹ nhìn thấy tiềm năng của con mà con chưa nhìn thấy được.

Nhưng đôi khi, ẩn sâu hơn những lý do đó, còn có một thứ khác: cha mẹ đang gửi gắm những ước mơ dang dở của chính mình lên vai con. Người chưa học được đại học ước con vào đại học tốp đầu. Người không đủ điều kiện học ngoại ngữ ép con học từ 3 tuổi.

Ranh giới giữa “muốn điều tốt cho con” và “muốn con thực hiện điều mình chưa làm được” đôi khi rất mỏng, và chính cha mẹ cũng không nhận ra mình đang ở bên nào.

So sánh con với bạn bè là biểu hiện phổ biến nhất của kỳ vọng không thực tế. “Bạn An được 9 mà con được 7” nghe có vẻ là câu thúc đẩy, nhưng điều con nghe thực ra là: “Con không đủ tốt.” Câu đó không tạo ra nỗ lực, nó tạo ra nỗi sợ.

Hệ thống giáo dục nặng đánh giá bằng điểm số

Học sinh Việt Nam được đánh giá chủ yếu qua bài kiểm tra và thi cử, trong khi năng lực thực hành, tư duy sáng tạo hay khả năng làm việc nhóm gần như không có chỗ trong thang điểm. Điều đó tạo ra một thông điệp rõ ràng cho cả thầy cô, cha mẹ và học sinh: cái duy nhất quan trọng là con số trên bảng điểm.

Bảng điểm được công khai, xếp hạng thi đua, danh hiệu học sinh giỏi gắn liền với phần thưởng vật chất và tinh thần. Trẻ học không phải vì muốn hiểu, mà vì sợ bị tụt hạng. Đây là stress học đường có hệ thống, được vận hành bởi cơ chế của chính nhà trường.

Áp lực từ bạn bè đồng trang lứa

Tôi hay gặp câu chuyện này: một đứa trẻ học lực trung bình vào lớp chuyên vì cha mẹ xin được suất. Cả nhóm bạn đều học cực giỏi. Hai tuần đầu con còn cố. Tháng thứ hai con bắt đầu im lặng, rút khỏi các nhóm chat. Tháng thứ ba con bắt đầu bịa lý do để không đến trường.

Khi trẻ nhận ra bản thân đang học kém hơn tất cả bạn bè xung quanh, áp lực điểm số đối với học sinh không chỉ đến từ cha mẹ hay thầy cô nữa, mà đến từ chính cảm giác xấu hổ, tự ti khi phải ngồi cạnh những bạn “giỏi hơn mình”. Điều đó mệt mỏi hơn rất nhiều so với một bài kiểm tra khó.

Trẻ tự đặt áp lực cho bản thân

Không phải áp lực điểm số nào cũng đến từ bên ngoài. Có những đứa trẻ tự đặt tiêu chuẩn cao đến mức cha mẹ không kịp nhận ra. Trẻ cầu toàn thường không chấp nhận điểm thấp hơn mức tự kỳ vọng, dù mức đó hoàn toàn phi thực tế. Mỗi lần điểm không đạt, không phải là “lần này chưa tốt, lần sau cố thêm” mà là “mình thất bại, mình kém cỏi”.

Loại áp lực này thường khó phát hiện hơn vì con không kêu ca, không đổ lỗi cho ai, chỉ âm thầm chịu đựng. Và đôi khi cha mẹ nhìn thấy con tự giác học mà nghĩ đó là điều tốt, không biết rằng bên trong con đang rất mệt.

Mạng xã hội và sự so sánh liên tục

Hình ảnh “học sinh mẫu mực” tràn ngập TikTok. Những clip học 14 tiếng một ngày, bàn học ngăn nắp hoàn hảo, điểm thi đại học 29-30. Những nội dung đó được thuật toán ưu tiên vì nhiều lượt xem, nhưng chúng tạo ra một chuẩn mực chỉ 1% học sinh có thể đạt được, trong khi 99% còn lại nhìn vào và nghĩ “mình đang thua”.

Cha mẹ cũng không tránh khỏi. Nhìn thấy người quen khoe con được học bổng, con đậu trường tốp đầu, rồi vô tình nhìn lại bảng điểm của con mình. Cảm giác đó dù không muốn thừa nhận, vẫn ảnh hưởng đến cách anh chị nói chuyện với con tối hôm đó.

Thiếu kỹ năng đối diện với thất bại

Nhiều học sinh bị áp lực nặng không phải vì học kém, mà vì không được dạy cách xử lý khi mọi thứ không như kỳ vọng. Khi điểm thấp, phản ứng duy nhất con biết là hoảng loạn, xấu hổ, hoặc trốn tránh. Không ai dạy con rằng điểm thấp là thông tin, không phải bản án. Không ai cho con thấy cách nhìn vào bài làm sai để hiểu mình cần bổ sung gì.

Cộng thêm việc học nhiều mà không có phương pháp, kết quả không tương xứng với công sức, vòng lặp mệt mỏi cứ thế tiếp diễn khiến tinh thần con ngày càng đi xuống.

Dấu hiệu nào cho thấy trẻ đang bị áp lực điểm số?

Trước khi nói đến các dấu hiệu cụ thể, tôi muốn nhắc anh chị một điều: trẻ em hiếm khi nói thẳng “con đang bị áp lực”. Con thường không có ngôn ngữ cho những gì mình đang cảm thấy, hoặc sợ nói ra sẽ làm cha mẹ buồn. Những biểu hiện dưới đây là cách cơ thể và hành vi của con đang “nói” thay cho lời.

Với trẻ tiểu học (6-10 tuổi)

Trẻ nhỏ chưa biết che giấu cảm xúc nên dấu hiệu thường rõ hơn: Con có thể khóc hoặc ăn vạ trước mỗi buổi kiểm tra dù bình thường rất ít khóc. Đau bụng và đau đầu không rõ nguyên nhân xuất hiện đúng vào buổi sáng ngày đi học, nhưng lại “khỏi” ngay khi được ở nhà. Không phải con giả vờ, đây là cách cơ thể phản ứng thật sự với căng thẳng tâm lý.

Dấu hiệu đáng lo hơn là khi con bắt đầu không muốn đến trường hoặc tỏ ra sợ hãi trước giờ học bài với cha mẹ. Nếu buổi học ở nhà thường xuyên kết thúc bằng nước mắt, đó là tín hiệu cần dừng lại và nhìn lại cách cả hai đang làm việc cùng nhau.

Với học sinh THCS (11-14 tuổi)

Giai đoạn này con bắt đầu thu mình lại. Thay vì kể chuyện ở trường như trước, con trả lời một từ, vào phòng đóng cửa, ít cười đùa hơn hẳn. Nhiều phụ huynh nhầm đây là “tuổi dậy thì” và cho qua, nhưng đôi khi đó là dấu hiệu con đang gánh một gánh nặng mà không biết nói với ai.

Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, thay đổi thói quen ăn uống đột ngột, dễ cáu kỉnh với những chuyện nhỏ, phản ứng thái quá khi cha mẹ hỏi về điểm số, đây là những biểu hiện của mệt mỏi vì áp lực điểm số đang tích lũy.

Với học sinh THPT (15-18 tuổi)

Áp lực ở giai đoạn này dày đặc hơn bởi vì nó không chỉ là điểm số nữa, mà còn là cánh cửa vào đại học, là tương lai nghề nghiệp, là kỳ vọng của cả gia đình dồn vào một kỳ thi. Con có thể xuất hiện các triệu chứng lo âu rõ ràng hơn: tim đập nhanh, khó thở, đổ mồ hôi trước phòng thi mà không giải thích được tại sao.

Điều tôi muốn nói thẳng với các bậc phụ huynh có con ở độ tuổi này: đây là nhóm có nguy cơ cao nhất về trầm cảm vì điểm kém và các vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng. Khi con bắt đầu nói những câu như “con học mãi mà không vào được, thì cũng chẳng để làm gì” hay có biểu hiện rút lui khỏi mọi hoạt động, anh chị không nên chờ thêm mà cần tìm đến chuyên gia tâm lý.

10 dấu hiệu cần theo dõi:

• Con hay đau bụng, đau đầu vào ngày đi học nhưng không rõ nguyên nhân.
• Con bắt đầu né tránh nói chuyện về trường lớp.
• Con mất ngủ hoặc ngủ li bì bất thường.
• Con ăn ít hẳn hoặc ăn nhiều hơn thường lệ.
• Con dễ cáu kỉnh, bùng nổ với những chuyện nhỏ.
• Con ngừng làm những thứ con từng thích.
• Con hay nói những câu mang nghĩa tiêu cực về bản thân.
• Con bắt đầu bịa cớ để không đến trường.
• Điểm số giảm mạnh dù con học nhiều hơn.
• Con không muốn chia sẻ gì với cha mẹ nữa.

Nếu con anh chị đang có quá nửa các dấu hiệu trên thì trợ giúp tâm lý không còn là lựa chọn nữa mà là điều cần làm.

Áp lực điểm số kéo dài gây nên những hậu quả gì cho con?

Ảnh hưởng đến thể chất

Căng thẳng tâm lý kéo dài không ở lại trong đầu, nó đi vào cơ thể. Mất ngủ mạn tính khiến hệ miễn dịch suy yếu, con dễ ốm hơn vào đúng những thời điểm quan trọng như trước kỳ thi.

Cortisol, hormone căng thẳng, khi duy trì ở mức cao liên tục sẽ gây đau dạ dày, đau đầu, và ảnh hưởng đến tiêu hóa. Nhiều em học sinh ăn không ngon, ngủ không yên suốt mùa thi không phải vì “yếu đuối” mà vì cơ thể đang phản ứng đúng theo cơ chế sinh lý.

Ảnh hưởng đến tâm lý

Rối loạn lo âu và trầm cảm học đường là hai hậu quả được ghi nhận nhiều nhất. Con mất tự tin vào năng lực của mình, bắt đầu tin rằng dù cố đến đâu cũng không đủ. Cảm giác vô giá trị đó không chỉ xảy ra lúc cầm bài kiểm tra, nó bắt đầu thấm vào cách con nhìn nhận bản thân trong tất cả mọi việc.

Các trường hợp nghiêm trọng hơn, con có thể có những ý nghĩ muốn tự gây tổn thương cho mình. Lanh tôi nêu điều này không để làm cha mẹ hoảng sợ, mà để anh chị hiểu rằng đây là hậu quả thực có, không phải cường điệu, và cần được nhận diện sớm.

Nghịch lý: Áp lực cao, kết quả tệ hơn

Đây là điều nhiều cha mẹ ngạc nhiên khi nghe: càng gây áp lực học tập nhiều, con học càng kém đi. Khi não bộ ở trạng thái căng thẳng quá mức, vùng xử lý tư duy phức tạp bị ức chế, trong khi vùng xử lý cảm xúc và sợ hãi lại hoạt động mạnh. Kết quả là con ngồi vào bàn học nhiều giờ mà thông tin không vào được, hoặc vào rồi lại không giữ được.

Không ít học sinh bắt đầu học vẹt, quay cóp, hoặc đơn giản là ngồi cho qua giờ chứ không thực sự học. Những cách đối phó đó không phải vì con lười, mà là vì não bộ đang kiệt sức.

Ảnh hưởng đến mối quan hệ gia đình

Khi điểm số trở thành chủ đề chính của mọi cuộc trò chuyện giữa cha mẹ và con, những cuộc trò chuyện đó trở nên đầy lo lắng, trách móc và căng thẳng. Con học cách giấu giếm điểm xấu vì sợ phản ứng của cha mẹ.

Cha mẹ ngày càng ít biết con thực sự đang trải qua gì. Kỳ vọng của cha mẹ không được nói thẳng ra lại được con cảm nhận rất rõ, và gánh nặng đó nặng hơn nhiều so với bất kỳ bài kiểm tra nào.

Các cách giúp con vượt qua áp lực điểm số

Thay đổi cách nhìn nhận về điểm số

Bước đầu tiên không phải thay đổi con mà thay đổi cách cha mẹ nhìn nhận vấn đề. Điểm số là thông tin phản hồi về một thời điểm cụ thể, không phải bản án về năng lực hay tương lai của con. Một điểm 5 nói lên rằng con chưa hiểu phần này của bài, không nói lên rằng con không có tương lai.

Khi cha mẹ thật sự nội tâm hóa điều đó, chứ không chỉ nói cho có, con sẽ cảm nhận được sự khác biệt. Không phải qua một lần nói chuyện, mà qua cách anh chị phản ứng vào lần tiếp theo con về nhà với điểm không như ý.

Thay đổi ngôn ngữ giao tiếp với con

Cách nói chuyện hàng ngày có tác động lớn hơn rất nhiều so với một bài giảng dài về tầm quan trọng của việc học. Dưới đây là một vài cặp câu đáng suy nghĩ:

Câu nên tránh	Câu có thể thay thế
“Sao chỉ được 7 điểm?”	“Con thấy bài này thế nào?”
“Bạn A được 10 mà con thì…”	“Con cần ba/mẹ hỗ trợ gì không?”
“Học như vậy sau này làm gì?”	“Phần nào con thấy khó nhất?”
“Con có cố gắng không vậy?”	“Con đã cố gắng, ba/mẹ thấy đó.”
“Không được điểm đó thì đừng về nhà”	“Lần này chưa được, cùng xem lại nhé.”
“Con không bằng ai hết”	“Mỗi người có nhịp phát triển riêng.”
“Phải được học sinh giỏi mới được chơi”	“Học xong mình chơi một lúc nhé.”

Những câu thay thế không có nghĩa là cha mẹ không quan tâm đến kết quả, mà là quan tâm theo cách không làm con co rút lại.

Đặt mục tiêu phù hợp với thực tế

Kỳ vọng thực tế không có nghĩa là kỳ vọng thấp. Nó có nghĩa là kỳ vọng phù hợp với điểm xuất phát và năng lực hiện tại của con, rồi cùng nhau cải thiện từng bước.

Nếu con đang đạt trung bình 6-7, mục tiêu học kỳ tới là 7-8, không phải 9-10 ngay. Nếu con đang sợ môn Toán, bước đầu tiên là con hiểu được bài trước khi đến lớp, không phải đạt điểm cao nhất lớp. Mục tiêu nhỏ, đạt được được, tạo ra cảm giác tiến bộ thực sự và nuôi dưỡng động lực bền vững hơn nhiều so với mục tiêu xa vời.

Xây dựng thói quen học tập lành mạnh

Học nhiều không phải là học tốt. Trẻ cần được dạy cách học chứ không chỉ được thúc học. Lịch học cân bằng giữa học, chơi và nghỉ ngơi không phải là chiều chuộng con mà là đầu tư vào hiệu quả lâu dài. Não bộ cần thời gian để xử lý và củng cố thông tin, những khoảng nghỉ giữa các buổi học là lúc việc đó xảy ra.

Kỹ thuật chia nhỏ thời gian học xen kẽ nghỉ ngắn, đặt mục tiêu cụ thể cho từng buổi thay vì học đến khi nào “xong” hay “mệt” cũng là những thói quen nhỏ nhưng tác động lớn đến cách vượt qua áp lực điểm số về dài hạn.

Tạo không gian an toàn để con chia sẻ

Câu hỏi đơn giản nhất nhưng ít được hỏi nhất: “Con đang cảm thấy thế nào?” Không phải “điểm con được mấy?” mà là “con đang ổn không?” Sự khác biệt đó, nếu trở thành thói quen, sẽ từng bước xây dựng lại niềm tin để con tìm đến cha mẹ khi cần, thay vì giấu đi.

Lắng nghe không phán xét là kỹ năng cần luyện tập. Khi con kể về điểm xấu mà cha mẹ có thể kiềm được phản ứng đầu tiên, không thở dài, không nhìn về phía xa, không lập tức hỏi “sao vậy?” theo nghĩa trách móc, con sẽ học được rằng kể chuyện thật với cha mẹ là an toàn.

Một bé gái lớp 9 từng kể với tôi rằng lần đầu tiên con dám nói với mẹ về điểm kém là vì mẹ hỏi: “Dạo này mẹ thấy con có vẻ mệt, con có muốn kể gì cho mẹ nghe không?” Không phải vì mẹ hỏi về điểm. Chỉ vì mẹ hỏi về con.

Hạn chế so sánh, cả ngoài đời lẫn trên mạng

Không so sánh con với bạn, không khoe điểm con trên mạng xã hội, và giúp con hiểu cạm bẫy của việc tự so sánh mình với những hình ảnh được chọn lọc kỹ càng trước khi đăng lên TikTok hay Facebook.

Thay vì so sánh với người khác, hãy so sánh con với chính con của tháng trước: “Tháng trước con làm sai dạng bài này, tháng này con làm được rồi.” Đó là tiến bộ thật, và nó thuộc về con, không phụ thuộc vào điểm của bạn ngồi cạnh.

Khuyến khích hoạt động ngoại khóa và sở thích cá nhân

Giá trị bản thân không thể được xây dựng chỉ từ bảng điểm. Khi con có một lĩnh vực khác mà mình giỏi và yêu thích, dù là thể thao, vẽ, đàn, hay nấu ăn, con có thứ để neo bản thân vào ngoài điểm số. Những lúc điểm xấu, con vẫn còn thứ khác để cảm thấy có giá trị.

Đây không phải là giải pháp thay thế việc học mà là nền tảng sức khỏe tâm thần dài hạn. Trẻ có nhiều “nguồn giá trị” khác nhau thường chịu đựng áp lực điểm số tốt hơn và phục hồi nhanh hơn khi vấp ngã.

Dạy con đối diện với thất bại theo hướng phát triển

Cha mẹ không thể bảo vệ con khỏi mọi điểm xấu hay thất bại. Nhưng có thể dạy con cách nhìn nhận thất bại như một phần của quá trình học, không phải dấu chấm hết.

Chia sẻ những lần cha mẹ thất bại và vượt qua là một trong những cách dạy con hiệu quả nhất mà ít cha mẹ nghĩ đến. Không phải chia sẻ để ra vẻ “ngày xưa tôi còn khổ hơn”, mà chia sẻ thật sự rằng: tôi cũng đã từng sai, từng không đạt được điều mình muốn, và tôi vẫn ổn. Con nhìn thấy điều đó qua cha mẹ, sẽ tin vào nó hơn là nghe bất kỳ lời khuyên nào.

Câu hỏi thường gặp về áp lực điểm số

Áp lực điểm số có hoàn toàn tiêu cực không?

Không. Áp lực ở mức vừa phải thực sự giúp học sinh tập trung và có kết quả tốt hơn. Vấn đề nằm ở cường độ và thời gian kéo dài: khi áp lực vượt quá ngưỡng chịu đựng và không có lúc nào được nghỉ ngơi thực sự, nó chuyển sang gây hại. Ranh giới đó khác nhau ở mỗi trẻ và mỗi giai đoạn.

Áp lực điểm số phải làm sao khi con đã có dấu hiệu lo âu rõ ràng?

Bước đầu tiên là giảm ngay những nguồn áp lực có thể giảm được: ngừng so sánh, giảm kỳ vọng ngắn hạn, tạo không gian để con nói chuyện. Nếu con đã có biểu hiện lo âu kéo dài hơn 2 tuần hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hàng ngày, nên tìm đến chuyên gia tâm lý để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời.

Làm sao biết mình đang vô tình gây áp lực điểm số cho con?

Thử nhớ lại: trong một tuần qua, anh chị nói bao nhiêu câu liên quan đến điểm số và học hành, và bao nhiêu câu hỏi thăm con đang cảm thấy thế nào. Nếu tỷ lệ đó lệch quá nhiều về phía điểm số, đó là tín hiệu đáng chú ý. Danh sách dấu hiệu ở phần trên cũng giúp anh chị nhận ra khi nào con đang bị ảnh hưởng.

Áp lực điểm số có thể dẫn đến trầm cảm không?

Có. Áp lực học tập kéo dài là một trong những yếu tố nguy cơ được ghi nhận trong các nghiên cứu về trầm cảm học đường ở trẻ vị thành niên. Không phải mọi học sinh bị áp lực đều trầm cảm, nhưng khi áp lực kết hợp với các yếu tố khác như thiếu hỗ trợ từ gia đình, đặc điểm tính cách dễ lo âu, hoặc các sự kiện khó khăn trong cuộc sống, nguy cơ tăng lên đáng kể.

Nên giảm kỳ vọng hay giúp con nâng năng lực?

Cả hai, nhưng theo thứ tự. Trước tiên là điều chỉnh kỳ vọng về sát với thực tế của con hiện tại, để con có thể thở. Sau đó mới cùng con xây dựng năng lực từng bước một. Kỳ vọng cao mà không có nền tảng và sự hỗ trợ chỉ tạo ra mệt mỏi vì áp lực điểm số, không tạo ra tiến bộ.

Kết luận

Điểm số quan trọng, nhưng không quan trọng hơn sức khỏe tâm thần học sinh và hạnh phúc của con. Áp lực điểm số có thể được giảm bớt khi cha mẹ thay đổi từ chính cách phản ứng và ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày, để con cảm thấy được hiểu và an toàn trong gia đình trước khi ra ngoài đối diện với áp lực từ trường lớp và xã hội.

Nếu anh chị đang tìm cách giúp con vượt qua áp lực điểm số mà chưa biết bắt đầu từ đâu, anh chị có thể tham khảo các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi đang cùng nhiều gia đình xây dựng điều đó.