Làm gì khi con muốn bỏ học? Đồng Hành thay vì Phán Xét

Khi con nói muốn bỏ học, điều cha mẹ cần không phải là câu trả lời ngay lập tức cho làm gì khi con muốn bỏ học, mà là sự bình tĩnh, lắng nghe không phán xét. Sau đó, anh chị lần lượt làm rõ nguyên nhân, cùng con chọn hướng đi và xây lộ trình đồng hành lâu dài.

Con muốn bỏ học: Vì sao đây không phải chuyện cá biệt

Con muốn nghỉ học giữa chừng không phải chuyện cá biệt của riêng gia đình nào, mà là một hiện tượng xảy ra ở nhiều mức độ, nhiều lứa tuổi, và phổ biến đến mức chính ngành giáo dục cũng phải đưa ra quy định để quản lý.

Ở bậc đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT về chuẩn cơ sở giáo dục đại học, trong đó quy định tỷ lệ sinh viên thôi học hằng năm tại một trường không được vượt quá 10%, riêng sinh viên năm nhất là không quá 15%. Con số này cho thấy việc sinh viên muốn dừng lại giữa chừng phổ biến đến mức phải luật hóa thành một tiêu chuẩn quản lý chất lượng, chứ không phải điều gì đó chỉ xảy ra với gia đình nào đó “xui rủi”.

Với các cấp học phổ thông, tình trạng này thường không đến đột ngột mà là kết quả của một quá trình tích tụ áp lực, mất kết nối hoặc chán nản kéo dài. Tôi còn nhớ có một buổi tối, một chị phụ huynh nhắn cho tôi lúc gần mười một giờ đêm, giọng hoảng loạn vì con trai chị vừa tuyên bố sẽ nghỉ học từ tuần sau, và hỏi rằng có phải gia đình mình đã làm sai điều gì quá lớn.

Lanh tôi đọc tin nhắn ấy mà thấy quen, vì gần như tháng nào cũng có một câu hỏi tương tự gửi đến. Hiểu được đây là hiện tượng phổ biến sẽ giúp cha mẹ bớt đi phần nào cảm giác tự trách, để có đủ tỉnh táo bắt tay vào việc quan trọng hơn là đồng hành cùng con tìm lối ra.

Tần suất và bối cảnh Việt Nam hiện nay

Ở Việt Nam, hiện tượng con đòi nghỉ học xuất hiện ở đủ mọi cấp học, từ tiểu học đến đại học, nhưng biểu hiện và nguyên nhân lại rất khác nhau theo từng giai đoạn. Trẻ tiểu học thường phản ứng bằng việc sợ đến trường, khóc lóc hoặc đau bụng vào mỗi sáng thứ Hai.

Trẻ THCS, THPT lại có xu hướng tuyên bố thẳng thừng, đôi khi kèm theo những lý do nghe rất “người lớn” như muốn đi làm kiếm tiền hoặc theo đuổi một trào lưu nào đó trên mạng. Còn với sinh viên, việc muốn dừng học thường gắn với cảm giác chọn sai ngành hoặc mất phương hướng sau một, hai năm đầu.

Hiểu lầm phổ biến của cha mẹ khi con nói muốn nghỉ học

Rất nhiều phụ huynh khi nghe con nói câu này đã phản ứng dựa trên những suy nghĩ chưa chính xác, khiến tình hình đi xa hơn thay vì được giải quyết.

• Nghĩ rằng con chỉ đang lười biếng hoặc “làm nũng”. Trong phần lớn trường hợp Lanh tôi từng tiếp xúc, đằng sau câu nói ấy là một áp lực cụ thể mà con chưa biết diễn đạt thế nào cho cha mẹ hiểu.
• Cho rằng nếu phản ứng gay gắt ngay lúc đó sẽ dập tắt được ý định của con. Thực tế, phản ứng gay gắt thường khiến con đóng cửa lòng mình lại, và lần sau con sẽ không còn muốn chia sẻ nữa.
• Tin rằng chuyện này sẽ tự qua đi nếu không nhắc tới. Im lặng có thể khiến con cảm thấy điều mình nói ra không quan trọng, hoặc tệ hơn là không ai thực sự quan tâm đến cảm xúc của con.

>>>> Xem thêm:
6 Cách định hướng học tập cho con tránh đi sai hướng từ đầu

Các nguyên nhân khiến con muốn bỏ học

Nguyên nhân phổ biến nhất khiến con muốn bỏ học là áp lực học tập và mất gốc kiến thức, mâu thuẫn hoặc bị bắt nạt ở trường, các vấn đề sức khỏe tâm thần, mất kết nối trong gia đình, chọn sai ngành hoặc sai môi trường học, và ảnh hưởng từ mạng xã hội. Trước khi tìm cách xử lý khi con muốn bỏ học, cha mẹ cần xác định con đang rơi vào nhóm nào trong sáu nhóm này, vì mỗi nhóm đòi hỏi cách tiếp cận khác nhau.

Áp lực học tập và mất gốc kiến thức

Khi việc học trở thành gánh nặng vượt quá khả năng theo kịp của con, cảm giác bất lực sẽ dần chuyển thành ý muốn từ bỏ. Nhà tâm lý học Edward Deci và Richard Ryan, những người xây dựng Thuyết Tự quyết (Self-Determination Theory), từng chỉ ra rằng động lực học tập bền vững phụ thuộc rất nhiều vào cảm giác con có đủ năng lực để hoàn thành nhiệm vụ; khi liên tục thất bại vì mất gốc kiến thức, cảm giác “mình không đủ giỏi” sẽ lấn át mọi động lực còn lại.

• Dấu hiệu nhận biết: Điểm số giảm dần đều theo thời gian, con né tránh nhắc đến một môn học cụ thể, hay than mệt mỗi khi ngồi vào bàn học.
• Hướng xử lý gợi ý: cùng con rà lại lỗ hổng kiến thức từ gốc, chia nhỏ mục tiêu học tập theo từng chặng ngắn thay vì kỳ vọng con bắt kịp ngay lập tức.

Mâu thuẫn với bạn bè, cô lập hoặc bắt nạt học đường

Trường học không chỉ là nơi học chữ mà còn là môi trường xã hội quan trọng với trẻ. Khi con bị cô lập hoặc bắt nạt, trường học từ một nơi quen thuộc bỗng trở thành nỗi sợ hãi mỗi sáng thức dậy.

• Dấu hiệu nhận biết: con đột ngột không muốn nhắc đến bạn bè, hay tìm lý do để nghỉ học vào những ngày cụ thể trong tuần, đồ dùng cá nhân thường xuyên bị hỏng hoặc mất không rõ lý do.
• Hướng xử lý gợi ý: chủ động trao đổi với giáo viên chủ nhiệm để nắm tình hình thực tế, đồng thời giữ thái độ bình tĩnh khi trò chuyện với con để con không cảm thấy mình đang bị “làm to chuyện”.

Vấn đề sức khỏe tâm thần: lo âu, trầm cảm, sợ đi học

Đôi khi việc muốn nghỉ học là biểu hiện của những khó khăn tâm lý sâu hơn, không đơn thuần là chán học.

• Dấu hiệu nhận biết: lo âu rõ rệt vào các buổi sáng trước giờ đến trường, mất ngủ hoặc thay đổi khẩu vị kéo dài, dễ khóc hoặc cáu gắt bất thường.
• Hướng xử lý gợi ý: tìm đến chuyên gia tâm lý thay vì chỉ dựa vào các biện pháp động viên thông thường, vì đây là ranh giới giữa việc đồng hành tại nhà và việc cần đến can thiệp chuyên môn.

Mất kết nối trong gia đình

Nhà tâm lý học John Bowlby, người đặt nền móng cho Lý thuyết Gắn bó (Attachment Theory), cho rằng cảm giác an toàn trong mối quan hệ gắn bó với cha mẹ là nền tảng để trẻ tự tin đối mặt với thế giới bên ngoài, bao gồm cả môi trường học đường. Khi sợi dây kết nối trong gia đình lỏng lẻo, việc học đôi khi trở thành nơi con “trả đũa” hoặc thu hút sự chú ý của cha mẹ.

• Dấu hiệu nhận biết: con ít chia sẻ chuyện ở trường, các cuộc trò chuyện trong nhà chỉ xoay quanh điểm số và bài tập.
• Hướng xử lý gợi ý: dành thời gian chất lượng cùng con ngoài chuyện học, để con cảm nhận được mình được yêu thương vô điều kiện chứ không chỉ vì thành tích.

Chọn sai ngành, sai môi trường học tập

Nhóm này phổ biến hơn ở học sinh cuối cấp và sinh viên, khi các em nhận ra ngành học hoặc môi trường mình chọn không phù hợp với sở thích, năng lực thực sự.

• Dấu hiệu nhận biết: con mất dần hứng thú với các môn chuyên ngành dù trước đó từng nỗ lực, hoặc liên tục so sánh bản thân với bạn bè học ngành khác.
• Hướng xử lý gợi ý: khuyến khích con tìm hiểu kỹ hơn về định hướng nghề nghiệp, thay vì chỉ trấn an rằng “học xong rồi sẽ ổn”.

Ảnh hưởng từ mạng xã hội và trào lưu “bỏ học làm giàu”

Không ít bạn trẻ hiện nay bị cuốn theo hình ảnh những người trẻ “thành công sớm” mà không cần bằng cấp trên mạng xã hội, dẫn đến suy nghĩ việc học là không cần thiết.

• Dấu hiệu nhận biết: con hay nhắc đến những câu chuyện làm giàu nhanh, coi nhẹ giá trị của kiến thức nền tảng.
• Hướng xử lý gợi ý: cùng con phân tích những câu chuyện đó một cách khách quan, chỉ ra sự khác biệt giữa trường hợp cá biệt và con đường phổ biến, thay vì phủ nhận hoàn toàn mong muốn của con.

>>>> Xem thêm:
Bắt nạt học đường: Dấu hiệu, nguyên nhân, hậu quả và làm thế nào để bảo vệ con

Cách đồng hành khi con muốn bỏ học

Cách đồng hành khi con muốn bỏ học hiệu quả nhất là một chuỗi bước nối tiếp nhau: lắng nghe và ghi nhận cảm xúc, làm rõ nguyên nhân gốc cùng với việc đánh giá lại môi trường học tập, để con cùng tham gia lựa chọn và thỏa thuận một kế hoạch dự phòng thực tế, rồi duy trì một lộ trình theo dõi kéo dài từ ba đến sáu tháng. Đây là phần việc dài hơi hơn so với giai đoạn ổn định cảm xúc ban đầu, đòi hỏi cha mẹ xây dựng một cách đồng hành thực chất thay vì chỉ xử lý tình huống một lần rồi thôi.

Cách đồng hành	Trọng tâm
Lắng nghe không phán xét	Tạo không gian an toàn để con dám nói thật
Trò chuyện cởi mở, ghi nhận cảm xúc	Giúp con gọi tên được cảm xúc thay vì chỉ phản kháng
Làm rõ nguyên nhân gốc	Phân biệt giữa lý do bề mặt và vấn đề thật sự
Đánh giá lại môi trường học tập	Xác định xem lớp học, trường học có phải là gốc rễ vấn đề
Lựa chọn cùng con	Con là người tham gia quyết định, không phải người bị quyết định thay
Thỏa thuận một kế hoạch B	Đảm bảo con vẫn tiếp tục phát triển dù chọn hướng đi khác
Đồng hành vượt qua khó khăn tâm lý	Ưu tiên sức khỏe tinh thần trước khi quay lại chuyện học
Lộ trình đồng hành 3-6 tháng	Theo dõi và điều chỉnh thay vì kỳ vọng thay đổi trong một lần nói chuyện

Lắng nghe không phán xét

Lắng nghe không phán xét nghĩa là cha mẹ tạm gác lại việc đánh giá đúng sai trong lúc con đang nói, để con có thể trình bày trọn vẹn suy nghĩ của mình. Nhiều phụ huynh vô tình cắt lời con giữa chừng để chỉnh sửa hoặc phản bác, khiến con nhanh chóng bỏ cuộc giữa câu chuyện. Cách hiệu quả hơn là để con nói hết, sau đó mới nhẹ nhàng hỏi thêm để hiểu sâu hơn.

Trò chuyện cởi mở và ghi nhận cảm xúc

Sau khi đã tạo được không gian an toàn, bước tiếp theo là chủ động gọi tên cảm xúc của con thay vì chỉ chờ con tự nói ra, vì không phải đứa trẻ nào cũng đủ vốn từ để diễn đạt điều mình đang trải qua.

• Thể hiện sự đồng cảm bằng những câu như “Bố/mẹ thấy con đang rất mệt mỏi và bế tắc đúng không?”, để con cảm nhận được mình đang được thấu hiểu chứ không phải bị hỏi cung.
• Tránh so sánh hoặc bác bỏ cảm xúc của con bằng những câu kiểu “Có mỗi việc đi học mà cũng làm quá lên”, vì điều này khiến con cảm thấy cảm xúc của mình không có giá trị.
• Đặt những câu hỏi mở để con tự suy nghĩ và bộc lộ, ví dụ “Điều gì ở trường khiến con sợ nhất?” hay “Nếu được chọn, con muốn làm gì trong thời gian tới?”.

Làm rõ nguyên nhân gốc

Câu “con muốn bỏ học” gần như luôn là phần nổi của một tảng băng lớn hơn. Cha mẹ nên dành thời gian trò chuyện nhiều lần, ở nhiều thời điểm khác nhau, thay vì chỉ dựa vào một cuộc nói chuyện duy nhất để kết luận nguyên nhân. Có phụ huynh tôi từng đồng hành ban đầu tin rằng con chán học vì lười, nhưng sau ba buổi trò chuyện kiên nhẫn mới phát hiện ra con đang bị một nhóm bạn cô lập suốt nhiều tuần mà không dám nói ra vì sợ bị cho là “yếu đuối”.

Đánh giá lại môi trường học tập

Khi nguyên nhân có dấu hiệu đến từ chính lớp học hoặc trường học, cha mẹ không thể chỉ dựa vào lời kể một chiều của con mà cần chủ động tìm hiểu thêm từ những người trực tiếp quan sát con mỗi ngày.

• Gặp gỡ thầy cô giáo chủ nhiệm, cố vấn học tập hoặc chuyên gia tâm lý học đường để nắm bắt tình hình thực tế từ nhiều góc nhìn khác nhau, thay vì chỉ nghe một phía.
• Cùng con xem xét các phương án thay đổi môi trường nếu nguyên nhân thật sự đến từ lớp học hoặc trường học, chẳng hạn chuyển lớp, chuyển trường, hoặc học tại nhà đối với những cấp học nhỏ khi điều kiện gia đình cho phép.

Lựa chọn cùng con thay vì lựa chọn thay con

Đây là điểm khác biệt lớn giữa việc áp đặt và việc đồng hành thật sự. Khi cha mẹ cùng con liệt kê các phương án, phân tích ưu nhược điểm của từng lựa chọn, con sẽ cảm thấy mình có tiếng nói và có trách nhiệm với quyết định cuối cùng. Điều này quan trọng không kém việc quyết định đó là gì, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc con có sẵn sàng nỗ lực với con đường đã chọn hay không.

Thỏa thuận một “kế hoạch B” thực tế

Dừng việc học ở trường không có nghĩa là con ngừng phát triển, và cha mẹ cần làm rõ với con rằng mọi lựa chọn đều đi kèm một hướng đi cụ thể tiếp theo, chứ không phải một khoảng trống không có kế hoạch.

• Học nghề, tìm các chương trình học nghề ngắn hạn phù hợp với sở thích của con như làm đẹp, sửa chữa, công nghệ thông tin hay đầu bếp.
• Đi làm trải nghiệm, cho con tham gia các công việc bán thời gian phù hợp với lứa tuổi để con hiểu được giá trị của lao động và những vất vả ngoài xã hội.
• Tự học và định hướng, khuyến khích con tham gia các chương trình rèn kỹ năng, ngoại ngữ hoặc thể chất trong thời gian tìm lại phương hướng.

Đồng hành cùng con vượt qua khó khăn tâm lý

Nếu con muốn bỏ học vì lý do liên quan đến sức khỏe tinh thần, ưu tiên hàng đầu của cha mẹ nên là tìm đến sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý uy tín, thay vì cố gắng đưa con quay lại trường bằng mọi giá. Việc ép con đến trường trong tình trạng kiệt quệ tâm lý có thể khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn thay vì được cải thiện. Dù quyết định cuối cùng là gì, điều quan trọng nhất vẫn là con cảm nhận được gia đình luôn là điểm tựa, sẵn sàng đồng hành chứ không bao giờ bỏ mặc con trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Lộ trình đồng hành 3 đến 6 tháng

Một lộ trình đồng hành thực tế thường bao gồm việc theo dõi sát trong tháng đầu tiên, điều chỉnh cách hỗ trợ ở tháng thứ hai, thứ ba dựa trên phản hồi của con, và duy trì các cuộc trò chuyện định kỳ trong những tháng còn lại. Đây không phải là một quy trình cứng nhắc, mà là khung thời gian đủ để cha mẹ và con cùng quan sát xem những thay đổi có thực sự mang lại hiệu quả hay cần điều chỉnh thêm.

>>>> Xem thêm:
Môi trường học tập là gì? Cách xây dựng môi trường học tập lành mạnh và tích cực

Các phản ứng cha mẹ cần tránh

• Quát mắng, đe dọa cắt tiền hoặc cắt các quyền lợi khác của con ngay khi vừa nghe xong, vì điều này khiến con cảm thấy bị tấn công thay vì được lắng nghe.
• So sánh với “con nhà người ta”, một câu nói tưởng vô hại nhưng lại khiến con cảm thấy giá trị bản thân bị phủ nhận ngay trong thời điểm con đang yếu đuối nhất.
• Đưa ra quyết định thay con ngay lập tức, dù là ép con tiếp tục học hay đồng ý cho con nghỉ, vì cả hai đều bỏ qua bước quan trọng là tìm hiểu nguyên nhân.
• Im lặng bỏ qua, coi như con chỉ nói cho có, vì cách này khiến con cảm thấy không được coi trọng và có thể lặp lại hành vi ở mức độ nghiêm trọng hơn.

Làm gì khi con muốn bỏ học theo từng cấp học

Cách xử lý phù hợp khác nhau rõ rệt theo từng cấp học: với con tiểu học, cha mẹ cần tìm hiểu nỗi lo xa cách thay vì quy kết là chán học; với con THCS và THPT, nên trò chuyện như người đồng hành thay vì ra lệnh; còn với sinh viên đại học, vai trò của cha mẹ nên chuyển từ quyết định sang tư vấn. Sự khác biệt này đến từ mức độ tự chủ và đặc điểm tâm lý của con ở mỗi giai đoạn.

Con tiểu học 6 đến 10 tuổi không chịu đến trường

Ở độ tuổi này, việc con không chịu đến trường thường không xuất phát từ việc “chán học” theo nghĩa người lớn vẫn nghĩ, mà thường liên quan đến nỗi lo xa cách với cha mẹ hoặc khó khăn trong việc thích nghi với môi trường mới.

• Biểu hiện thường gặp: đau bụng, đau đầu vào mỗi sáng đến trường nhưng hết ngay khi được nghỉ ở nhà; bám cha mẹ chặt hơn bình thường lúc chia tay ở cổng trường.
• Tình huống thực tế: có một bé học sinh lớp 2 mà Lanh tôi từng đồng hành, cứ mỗi sáng thứ Hai là đau bụng, nhưng đến chiều lại chơi bình thường. Sau khi trò chuyện kỹ, gia đình mới biết bé sợ giờ ra chơi vì không có bạn chơi cùng.
• Cha mẹ nên làm: đi cùng con đến trường trong vài ngày đầu nếu cần, trao đổi thường xuyên với giáo viên và tránh dùng từ “bỏ học” khi nói chuyện với con vì khái niệm này còn quá trừu tượng với trẻ nhỏ.

Con THCS 11 đến 14 tuổi đòi nghỉ học

Giai đoạn dậy thì khiến cảm xúc của con biến động mạnh, và việc đòi nghỉ học đôi khi chỉ là cách con thể hiện sự phản kháng với áp lực học tập hoặc mong muốn được công nhận là “người lớn”.

• Biểu hiện thường gặp: phản ứng gay gắt khi bị nhắc về việc học, hay so sánh bản thân với những bạn đã “nghỉ học đi làm”.
• Cha mẹ nên làm: tránh phản ứng bằng cách ra lệnh, thay vào đó trò chuyện như những người bạn đồng hành, đồng thời quan sát kỹ các dấu hiệu mâu thuẫn bạn bè vì đây là độ tuổi dễ xảy ra bắt nạt học đường nhất.

Con THPT 15 đến 17 tuổi muốn bỏ học đi làm hoặc học nghề

Ở độ tuổi này, mong muốn của con thường có phần lý trí hơn, đôi khi xuất phát từ áp lực thi cử hoặc cảm giác học văn hóa không phù hợp với định hướng nghề nghiệp.

• Biểu hiện thường gặp: con đã có sẵn một dự định cụ thể như học nghề hoặc đi làm, không còn hứng thú với việc ôn thi.
• Cha mẹ nên làm: không phản đối ngay, thay vào đó cùng con tìm hiểu kỹ các con đường thay thế hợp pháp, bởi đây là độ tuổi con đã có thể tham gia vào các chương trình học nghề song song với văn hóa một cách chính thức.

Con đại học muốn bỏ học giữa chừng

Với sinh viên, việc muốn dừng học thường phản ánh sự mất phương hướng sau khi va chạm với thực tế ngành học, khác xa tưởng tượng ban đầu.

• Biểu hiện thường gặp: mất động lực kéo dài với các môn chuyên ngành, thường xuyên nhắc đến việc “học sai ngành” hoặc muốn chuyển hướng hoàn toàn.
• Tình huống thực tế: có một bạn sinh viên năm hai từng chia sẻ với tôi rằng cảm giác học sai ngành khiến bạn ấy mất động lực suốt nhiều tháng, cho đến khi được gợi ý thử tham gia thực tập ngắn hạn để trải nghiệm thực tế công việc, từ đó mới xác định lại được mình thực sự muốn gì.
• Cha mẹ nên làm: đóng vai trò tư vấn hơn là quyết định, vì con đã đủ tuổi để chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình.

>>>> Xem thêm:
Giải pháp của áp lực đồng trang lứa: 7 bước vượt qua hiệu quả

Khi nào nên đồng ý cho con dừng học phổ thông

Cha mẹ chỉ nên cân nhắc đồng ý cho con dừng học phổ thông khi đã loại trừ được các nguyên nhân như bắt nạt học đường hay vấn đề tâm lý, khi con có một kế hoạch cụ thể cho việc sau khi nghỉ, và khi gia đình đủ điều kiện đồng hành với con trên con đường thay thế đó. Đây là câu hỏi mà không ít bài viết né tránh, nhưng Lanh tôi cho rằng cha mẹ xứng đáng có một câu trả lời trung thực thay vì một lời khuyên chung chung.

Cha mẹ cần trả lời trung thực với chính mình

• Con có một kế hoạch cụ thể sau khi nghỉ học, hay chỉ đang muốn trốn tránh khó khăn trước mắt?
• Quyết định nghỉ học đến từ mong muốn thật sự của con, hay từ áp lực của một nhóm bạn hoặc trào lưu nhất thời?
• Gia đình đã thực sự tìm hiểu và loại trừ các nguyên nhân như bắt nạt học đường hay vấn đề tâm lý chưa?
• Nếu đồng ý, gia đình có đủ điều kiện hỗ trợ con theo con đường thay thế mà con chọn không?
• Cha mẹ đang đồng ý vì tin đây là lựa chọn tốt nhất cho con, hay chỉ vì đã quá mệt mỏi với việc thuyết phục?

Các phương án thay thế hợp pháp và khả thi tại Việt Nam

Nếu sau khi cân nhắc kỹ, gia đình nhận thấy việc tạm dừng con đường học văn hóa truyền thống là phù hợp, vẫn còn nhiều phương án hợp pháp để con tiếp tục phát triển:

• Trung cấp nghề song song văn hóa, giúp con vừa có tay nghề vừa không bỏ dở hoàn toàn kiến thức phổ thông.
• Học từ xa, bổ túc văn hóa, phù hợp với những con cần thời gian linh hoạt hơn so với lịch học chính quy.
• Gap year có kế hoạch, tức là một khoảng nghỉ có mục tiêu rõ ràng, ví dụ trải nghiệm thực tế hoặc định hướng lại bản thân, thay vì nghỉ không có phương hướng.

Quy định về phổ cập giáo dục cha mẹ cần biết

Theo Điều 14 Luật Giáo dục 2019, giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc đối với mọi trẻ em, còn Nhà nước thực hiện phổ cập giáo dục ở bậc trung học cơ sở cho công dân trong độ tuổi quy định. Điều này có nghĩa là về mặt pháp lý, việc hoàn thành chương trình tiểu học là yêu cầu bắt buộc, trong khi bậc THCS được Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện phổ cập chứ không mang tính cưỡng chế tuyệt đối như tiểu học.

Dù vậy, cha mẹ nên cân nhắc kỹ trước khi để con dừng học ở giai đoạn này, vì đây là nền tảng kiến thức và kỹ năng xã hội quan trọng cho những năm sau.

>>>> Xem thêm:
Áp lực thi cử: Nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo & 11 cách vượt qua hiệu quả

Các dấu hiệu con có thể đang gặp vấn đề tâm lý nghiêm trọng

Cha mẹ nên tìm đến chuyên gia tâm lý khi con có các dấu hiệu lo âu kéo dài, thay đổi giấc ngủ hoặc khẩu vị nhiều tuần liên tục, thu mình khỏi các hoạt động từng yêu thích, hoặc khi tình trạng sợ đi học không cải thiện dù đã thử nhiều cách tại nhà. Không phải trường hợp nào cũng có thể giải quyết chỉ bằng sự đồng hành tại nhà, và việc nhận ra ranh giới này sớm sẽ giúp con được hỗ trợ kịp thời.

• Con có biểu hiện lo âu hoặc hoảng loạn rõ rệt mỗi khi nhắc đến việc đi học.
• Thay đổi giấc ngủ hoặc khẩu vị kéo dài nhiều tuần liên tục.
• Thu mình, không còn hứng thú với những hoạt động từng yêu thích.
• Có lời nói hoặc hành vi liên quan đến việc tự làm hại bản thân.
• Thường xuyên than phiền các triệu chứng cơ thể như đau đầu, đau bụng mà không tìm ra nguyên nhân y khoa.
• Né tránh giao tiếp xã hội gần như hoàn toàn, kể cả với bạn thân trước đây.

Phân biệt chán học tạm thời và tình trạng sợ đi học kéo dài

Chán học tạm thời thường có nguyên nhân rõ ràng, xuất hiện theo từng giai đoạn và giảm dần khi nguyên nhân được giải quyết. Trong khi đó, tình trạng sợ đi học kéo dài, hay còn gọi là school refusal trong tâm lý học, thường đi kèm với các biểu hiện lo âu về mặt cơ thể, kéo dài dai dẳng và không cải thiện dù cha mẹ đã thử nhiều cách động viên thông thường. Nếu tình trạng này kéo dài quá hai tuần mà không có dấu hiệu thuyên giảm, đây là lúc cha mẹ nên tìm đến chuyên gia.

Địa chỉ tham vấn tâm lý cha mẹ có thể tham khảo

Cha mẹ có thể tìm đến các đơn vị có chuyên khoa tâm lý, tâm thần tại các bệnh viện lớn như Viện Sức khỏe Tâm thần thuộc Bệnh viện Bạch Mai, các khoa tâm lý tại bệnh viện nhi, hoặc phòng tham vấn tâm lý học đường tại chính trường con đang theo học. Việc tìm đến chuyên gia không có nghĩa là cha mẹ đã thất bại trong việc nuôi dạy con, mà là một bước đi có trách nhiệm khi vấn đề vượt quá phạm vi hỗ trợ tại nhà.

Học viện Minh Trí Thành đồng hành cùng cha mẹ

Lanh tôi là Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Lanh, đã dành nhiều năm đồng hành cùng các gia đình đang loay hoay tìm cách kết nối lại với con trong giai đoạn con gặp khó khăn về học tập và cảm xúc. Với Lanh tôi, mỗi câu chuyện “con muốn bỏ học” đều là một lời mời gọi cha mẹ nhìn lại mối quan hệ trong gia đình, chứ không đơn thuần là bài toán về điểm số hay kỷ luật.

Tại Minh Trí Thành, các chương trình được xây dựng theo hướng hỗ trợ cải thiện sự kết nối giữa cha mẹ và con, giúp anh chị có thêm công cụ để lắng nghe, thấu hiểu và đồng hành cùng con một cách bền vững hơn, thay vì chỉ xử lý tình huống trước mắt rồi lại loay hoay khi vấn đề khác xuất hiện. Nếu anh chị đang cảm thấy chưa biết bắt đầu từ đâu, có thể tham khảo thêm các chương trình tại Minh Trí Thành, nơi Lanh tôi cùng đội ngũ đã đồng hành với rất nhiều gia đình có nỗi trăn trở tương tự.

Kết luận

Làm gì khi con muốn bỏ học không phải là chọn giữa ép con học tiếp hay đồng ý cho con nghỉ ngay, mà là chọn cách đồng hành để con vẫn giữ được kết nối với cha mẹ và học cách chịu trách nhiệm với chính lựa chọn của mình trong suốt hành trình đó.

Câu hỏi thường gặp khi con muốn bỏ học

Con muốn bỏ học có phải là dấu hiệu trầm cảm không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Việc muốn bỏ học có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như áp lực học tập hay mâu thuẫn bạn bè. Tuy nhiên, nếu đi kèm các dấu hiệu như mất ngủ kéo dài, thu mình hoặc mất hứng thú với mọi thứ, cha mẹ nên đưa con đến gặp chuyên gia tâm lý để được đánh giá chính xác.

Có nên đồng ý cho con nghỉ học đi làm sớm không?

Điều này phụ thuộc vào độ tuổi, kế hoạch cụ thể của con và mức độ gia đình đã tìm hiểu kỹ nguyên nhân thật sự. Cha mẹ nên trả lời trung thực năm câu hỏi tự kiểm đã nêu ở phần trên trước khi đưa ra quyết định.

Con muốn bỏ học đại học, cha mẹ có nên ép con học tiếp?

Với sinh viên đã đủ tuổi trưởng thành, việc ép buộc thường không mang lại hiệu quả lâu dài. Cha mẹ nên đóng vai trò tư vấn, giúp con phân tích các phương án và hậu quả, thay vì áp đặt quyết định cuối cùng.

Con muốn nghỉ học cấp 2, phải làm sao?

Cha mẹ nên tìm hiểu kỹ nguyên nhân, đặc biệt lưu ý khả năng mâu thuẫn bạn bè hoặc bắt nạt học đường vì đây là giai đoạn dễ xảy ra nhất. Nếu sau khi cân nhắc vẫn cần một phương án thay thế, các chương trình học nghề song song văn hóa là lựa chọn đáng tham khảo.

Nên nói gì với con trong lần đầu con nói muốn bỏ học?

Một câu hỏi mở, chân thành và không mang tính phán xét sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc phản bác ngay lập tức. Cha mẹ có thể tham khảo các kịch bản câu nói mẫu đã gợi ý ở phần đầu bài viết.

Có phải cứ bỏ học là thất bại?

Không. Điều quan trọng không phải là con có tiếp tục con đường học văn hóa truyền thống hay không, mà là con có một kế hoạch rõ ràng, được cha mẹ đồng hành và tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình hay không.

Tài liệu tham khảo

• Thông tư 01/2024/TT-BGDĐT (tỷ lệ thôi học đại học) https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-duc/Thong-tu-01-2024-TT-BGDDT-Chuan-co-so-giao-duc-dai-hoc-598459.aspx
• Luật Giáo dục 2019, số 43/2019/QH14, Điều 14 (phổ cập giáo dục) https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-duc/Luat-giao-duc-2019-367665.aspx
• Thuyết Tự quyết – Edward Deci & Richard Ryan https://selfdeterminationtheory.org/the-theory/